Zamówienia publiczne w pigułce

Zamówienia publiczne w pigułce

Podmioty publiczne nie mogą swobodnie kupować przedmiotów i usług, muszą stosować konkretne procedury określone w prawie zamówień publicznych. Od początku 2021 roku obowiązuje nowa Ustawa z 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych, która w kompleksowy sposób reguluje sposób zawierania odpłatnych umów cywilnoprawnych przez podmioty publiczne. Aktualna ustawa jest obszerniejsza, zawiera większą ochronę wykonawców oraz upraszcza procedurę przetargową. Zmieniły się progi, terminy, wadium, pojawił się obowiązek wykonania analizy. Zamówienia publiczne to potężna część polskiej gospodarki, stanowią ok 10% PKB, jest to 200 miliardów złotych rocznie. Największą grupą zamawiających są instytucje samorządowe (stanowiące ok 50% wszystkich zamawiających). Dodajmy, że zamówienia publiczne to 19% PKB Unii Europejskiej, co daje kwotę 2,3 biliona euro rocznie.

Zamówienia publiczne krok po kroku

Filarem zamówień publicznych jest nowa Ustawa z 11 września 2019 r. Prawo zamówień publicznych. Procedury zamówień są szczegółowo opisane i mocno sformalizowane. Zamawiający i wykonawca muszą działać w sposób określony w ustawie. Dodajmy, że zamawiającymi są:

  • zamawiający publiczni, np. samorządy, organy władzy publicznej, zakłady opieki zdrowotnej, sądy, uczelnie, administracja,
  • zamawiający sektorowi to podmioty wyodrębnione ze względu na rodzaj wykonywanej działalności, która ma szczególny charakter z punktu widzenia gospodarki państwa, (np. obsługa sieci w zakresie transportu kolejowego, sprzedaż i produkcja energii, usługi w zakresie gospodarki wodnej),
  • zamawiający subsydiowani, nie są zamawiającymi publicznymi lub sektorowymi, ale mają obowiązek stosować Pzp z uwagi na spełnienie szczególnych przesłanek.

Procedurę zamówień publicznych trzeba stosować m.in. do tzw. zamówień klasycznych o wartości co najmniej 130 000 zł udzielanych przez zamawiających publicznych i do zamówień o wartości progów unijnych (określonych przez Komisję Europejską, obecnie progi wynoszą w zależności od zamawiającego 139 000 euro i 214 000 euro), jeżeli jest ono udzielane przez zamawiającego sektorowego lub subsydiowanego.

Tryby zamówień publicznych

Sposób dokonania zakupu przez podmiot publiczny wynika z ustawy Pzp i uzależniony jest od progów unijnych. Powyżej progów stosuje się określone tryby zamówień publicznych:

  • przetarg nieograniczony,
  • przetarg ograniczony,
  • negocjacje z ogłoszeniem,
  • partnerstwo innowacyjne,
  • negocjacje bez ogłoszenia,
  • zamówienia z wolnej ręki.

W przypadku zamówień poniżej progów unijnych zamawiający może przeprowadzić postępowanie w trybie:

  • podstawowym,
  • partnerstwa innowacyjnego,
  • negocjacji bez ogłoszenia,
  • trybie zamówienia z wolnej ręki.

Zamówienia podprogowe wymagają stosowania mniej rygorystycznych regulacji i procedur.

Przetarg nieograniczony to najczęściej stosowana forma

Najpopularniejszym trybem udzielania zamówień publicznych jest przetarg nieograniczony, w 2019 roku prawie 89% wszystkich postępowań prowadzonych było w ten sposób. O powszechności tej formy zdecydowało kilka czynników m.in. to, że:

  • jest dostępna dla wszystkich,
  • nie trzeba spełniać dodatkowych warunków,
  • procedura jest nieskomplikowana,
  • postępowanie jest jednoetapowe.

Nowością w postępowaniu przetargowym jest konieczność wykonania analizy potrzeb i wymagań (art. 83 Pzp), która ma odpowiedzieć m.in. na pytanie, czy nie ma możliwości zaspokojenia potrzeb z zasobów własnych. Rozpoczęcie przetargu nieograniczonego (powyżej progów unijnych) następuje za pomocą ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Wzory są określone w przepisach. Kolejnym ważnym elementem jest Specyfikacja Warunków Zamówienia. Jest to kluczowy dokument, w którym musi znaleźć się szczegółowy opis warunków zamówienia, przedmiotu, zasady udziału, oceny itp. (minimalna treść została opisana w art. 134 ust. 1 i 2 Pzp). Składanie ofert odbywa się drogą elektroniczną, jako plik cyfrowy z podpisem kwalifikowanym. Powszechną praktyką, choć nieobowiązkową, jest żądanie wadium. Według nowej ustawy Pzp wadium wynosi 3% zamówienia (przy zamówieniach powyżej progów unijnych). Kolejnym ważnym etapem jest weryfikacja wykonawców oraz badanie i ocena ofert. Starający się o zamówienie może złożyć odwołania na każdą czynność zamawiającego lub zaniechanie działania. Terminy określa ustawa. Najważniejszym kryterium wyboru jest najkorzystniejsza cena (waga tego kryterium nie może jednak przekraczać 60% oceny oferty). Konieczne jest także opublikowanie wyników postępowania. Końcowym etapem jest podpisanie umowy w formie pisemnej (może być forma elektroniczna z kwalifikowanym podpisem), najczęściej na czas określony.

Zamówienia publiczne zasady

W założeniu zamówienia publiczne mają m.in. umożliwić jak najlepsze wykorzystanie publicznych pieniędzy w jawnej procedurze. Główne zasady zamówień to:

  • zasada ochrony konkurencji – wymaga stworzenie zasad umożliwiających uczciwe ubieganie się o zamówienia
  • równego traktowania wykonawców – chroni przed dyskryminacją wykonawców,
  • zasada przejrzystości – ma zapewnić jasność przebiegu postępowania, ochronę uczestników itp.,
  • zasada proporcjonalności – zamawiający ma stosować środki niezbędne do osiągnięcia celu, unikać zbyt rygorystycznych działań,
  • zasada efektywności ekonomicznej – ma zapewnić wybór najlepszej, optymalnej oferty.